ޑރ. ޢިމްރާން މުޙައްމަދު ޢަލީ

ޢިލްމު ހޯދުމާއި ޢިލްމު އިތުރުކުރުމާ އެއްހަމަ ޝަރަފެއް ނުވެއެވެ. އެއީ ޙައްދެއް ނުވާ ޝަރަފެކެވެ. އޭގެ މޭވާ މިދުނިޔެ މަތީގައިވެސް ލިބެއެވެ. އަދި އޭގެ ގޮފިތައްވަނީ އަތްފޯރާ ފަށުގައެވެ. އެއަށް އެދޭ މީހާއެވަނީ މަތިވެރިކަމުގެ

މީހަކަށް ހޯދައިގަނެވޭނެ އެންމެ މަތިވެރި އެއްޗަކީ ޢިލްމެވެ. އަދި އެއީ ނިސްބަތްވެވޭނެ އެންމެ މަތިވެރިކަމެވެ. އަދި އެއީ މީހަކަށް ލިބޭނެ އެންމެ އަގުހުރި ޖަވާހިރެވެ. އަދި އެއީ ކެނޑޭނެ އެންމެ ރަނގަޅު މޭވާވެސްމެއެވެ. ހެޔޮމަގަށް

އަދި އެބައިމީހުންކުރާ ނުބައިކަންތައްތަކުގެ ބަދަލުގައި އެބައިމީހުންނަށް އިޙްސާންތެރިވުމުގެ ގޮތުން ކުރެވިދާނެ އިތުރު ހެޔޮކަމެއްވެސް ވެއެވެ. އެއީ ރުޅިމައިތިރިކުރުމެވެ. އެއީ ސުވަރުގެވަންތަވެރިންގެ ސިފައެކެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ

އަދި އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ((غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبَلَالِهَا)) [رواه مسلم] މާނައީ: (ﷲ ތަޢާލާ އިރާދަކުރައްވާކަމަކާ ދެކޮޅަށް ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިޔަބައިމީހުން ޙިމާޔަތް ނުކުރެވޭނެއެވެ.) ތިމަންކަލޭގެފާނާ ތިޔަބައިމީހުންނާ ދެމެދުގައިވާ ރަޙިމުގެ ގުޅުން

ގާތްކަން ބެހެއްޓުމުގައްޔާއި އަޅާލުމުގައްޔާއި ރަޙުމުކުރުމުގައި ގާތްތިމާގެ މީހުން އެއްހަމައެއް ނޫނެވެ. ރަޙިމުގެ ގުޅުން ޤާއިމުކުރުމަކީ މަތިވެރި އަޅުކަމެކެވެ. އެއީ ތިބާއާމެދު ބަޔަކު ޢަމަލުކުރާގޮތަށް ކުރާކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ބަޔަކު ރަޙިމުގެ ގުޅުން ދޫކޮށްލުމުން އެކަން

އަދި މުސްލިމުންނަށް އެއީ މާ ބޮޑުކަމެއްކަމުގައި ނުވާނެއެވެ. އަދި ތިމާގެ މީހުންނީ އެބަޔަކަށް އޭނާ އަޅާލާ، ބަލަހައްޓާ، މާތްކޮށްހިތާ އަދި ޙިމާޔަތްދިނުން އެންމެ އައުލާވެގެންވާ މީހުންނެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ

ރަޙިމުގެ ގުޅުން ޤާއިމުކުރުމަކީ ﷲ ތަޢާލާއާ ނުހަނު ކުއްތަންކުރުވާ ޢަމަލެކެވެ. އަދި އެއީ އެއިލާހަށް ކިޔަމަންގަތުމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ އިތުރުކަންބޮޑު ޢަމަލެކެވެ. ﷲ ތަޢާލާގެ ފަޟްލުވަންތަކަމާއި ދީލަތިވަންތަކަމުން އެއިލާހުވަނީ، ރަޙިމުގެ ގުޅުން ޤާއިމުކުރުމަކީ ވަޤުތުގައި

ފަހެ ތިބާގެ ބަހާއި ޢަމަލުން ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުގައިވާ އެއްޗެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އެނޫން ކޮންމެ އެއްޗެއް ނެތިގެން ދާނެއެވެ. އަޅަކު ޢަމަލެއްކުރާއިރު ހެޔޮ ނިޔަތެއް ދެއްކުމަށްފަހު ޙަޤީޤަތުގައި ދުނިޔަވީ މަޤްޞަދެއް ޙާޞިލުކުރުމަށް

ދީނަކީ، ދުނިޔަވީ ހަޑިތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކިލަނބުކުރުން އެކަށީގެންނުވާ، އެއަށްވުރެ މާ އިތްޒަތްތެރި އެއްޗެކެވެ. އަދި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު މެނުވީ ހެޔޮޢަމަލުތަކުގެ ބިންގަލެއް ނޭޅޭނެއެވެ. ފަހެ އުޚްރަވީ ޙަޔާތުގެ ޢަމަލުތައް ދުނިޔަވީ މަޤްޞަދަކަށްޓަކައިކޮށްފި މީހަކު ދަންނައެވެ. އެއީ

އިބްނުލް ޤައްޔިމް ވިދާޅުވިއެވެ. “ގިނަ މީހުންގެ ޙާލަކީ އެއީއެވެ. އަދި ކިއެއް ހެއްޔެވެ. ﷲ އިރާދަކުރެއްވި މީހަކު މެނުވީ ހަމަ އެންމެންގެ ޙާލަކީވެސް ﷲ އާމެދު އެއްވެސް ޙައްޤަކާ ނުލައި ނުބައި ހީކުރުންތައް ހީކުރުމެވެ.

މިކަންކަމަކީ ﷲ ތަޢާލާއާ މެދު ނުބައި ހީކުރުމުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ ކަންކަމަށްވަނީ އެފަދަ މީހަކު އެވަނީ ﷲ ތަޢާލާގެ ރިވެތި އިސްމުފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތަކާ ޚިލާފުކަންތައްތަކެއް އެއިލާހަށް ވާކަމަށް ހީކޮށްފައެވެ. އެކަންކަމަކީ އެއިލާހުގެ ރިވެތިކަމާއި ފުރިހަމަވަންތަކަމާ

ކަންކަމާމެދު ރަނގަޅަށް ވިސްނުމަކީ ﷲ އާމެދު ހެޔޮކޮށް ހީކުރުމެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަމަށް ލޯބިކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. «وَيُعْجِبُنِي الفَأْلُ» قَالُوا: وَمَا الفَأْلُ؟ قَالَ: «كَلِمَةٌ طَيِّبَةٌ» [متفق عليه] މާނައީ: “އަދި

ﷲ ތަޢާލާވަނީ ބާއްޖަވެރިކަމުގެ މަރުޖިޢުތަކެއްކަމުގައި މައިންބަފައިން ލައްވާފައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނީ އޯގާތެރިކަމާއި ކުލުނުގެ ބަގީޗާއެވެ. އެދެމީހުންގެ ޙައްޤު ނުހަނު މަތިވެރިއެވެ. އެދެމީހުންގެ ހެޔޮކަމަށް ބަދަލެއް ނުދެވޭނެއެވެ. ޚަލްޤުތަކުންގެ އެންމެހާ ރިވެތިކަމުގެ މައްޗަށް އެދެމީހުން ކޮށްދީފައިވާ

ރިޒްޤު ހޯދުމަކީ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ކަންބޮޑުވާކަމެކެވެ. ކުޑަކުދިން އެކަމަށް އުންމީދުކުރާއިރު ބޮޑެތި މީހުން އެކަމަށް މަސައްކަތްކުރެއެވެ. ދުނިޔަވީ ޙަޔާތުގެ ގިނަ ކަންބޮޑުވުންތަކާއި އެކަމުގެ ވާހަކަތައް އެނބުރެނީ އޭގެ ވަށައިގެންނެވެ. ކުޅަދާނަ މުއުމިނުންނަކީ ރިޒްޤުދެއްވާ

ޝައިޠާނާ ވަރަށް ގިނަ ދޮރުން އަޅުތަކުންނާ ދިމާކުރެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ބަޔަކަށްމެ އެބައެއްގެ ފޭރާމުގައި ކުރިމަތިލައެވެ. ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ހިތްވަރުދެނީ ރިބާ ކެއުމަށެވެ. އަންހެން ކަނބަލުންނަށް ޒީނަތްތެރިކޮށްދެނީ ޙަރާމް ގޮތްތަކަށް ނަލަވުމަށެވެ. ހަމައެފަދައިން ޞާލިޙުންނާ ދިމާކުރަނީ